İSTANBUL

Modern Şehrin Eski Mahallesi, Sokak Sanatının Kalbi | Yeldeğirmeni, KADIKÖY

Kadıköy içerisinde yer alan Yeldeğirmeni semti İstanbul’daki en sevdiğimiz yerlerin başında geliyor. Öyle olunca da bu çok sevdiğimiz semte hakkını verelim dedik ve ayrıntılı bir yazı hazırlamaya çalıştık.

Yeldeğirmeni semtine girişimizi Ayrılıkçeşmesi’nden yapıyoruz. Nice insanın birbirinden ayrılığına tanıklık etmesi isminin altından yatan temel neden. Osmanlı İmparatorluğu zamanında, doğuya yapılan seferlerde ordunun uğurlanma noktasında yer alan çeşme, aynı zamanda Hicaz demiryolu yapımına kadar da hacı adaylarının yolculuğa uğurlandıkları yermiş. Bugün bunu gösteren hiçbir emare kalmasa da, insanın bunu bilmesi bile içine hüzün dolmasına neden oluyor. Marmaray’ın yapımı ile birlikte daha da dikkat çeken çeşme şu an hak ettiği ilgiyi maalesef görmüyor. Kent belleğinde önemli yere sahip yapıların asıl işlevleriyle korunması, gelecek kuşaklara bırakılacak en önemli mirasların içerisinde bulunduğu ne yazıkki unutuluyor.

Ayrılıkçeşmesinin arka tarafında Osmanlı zamanından kalma Ayrılıkçeşmesi Mezarlığı yer almakta. Mezarlığın bulunduğu alan, daha doğrusu mezarlıktan geriye kalan kısmın durumu da pek içi acıcı değil maalesef. Yılların tahribatına dayanamayan mezar taşlarından günümüze ulaşmayı başaranları görmek mümkün.

Mezarlığın arkasında yer alan Ayrılıkçeşmesi Sokağı, iki katlı ve şirin evleriyle görülmesi gereken bir yer. Sokağın giriş kısmında Yeldeğirmenispor Kulübünün binası da bulunmaktadır.

İstanbul’da yer alan eski tip sokaklardan günümüze kadar ulaşmayı başaran ender sokaklardan biri. Sokağı görünce,yatay yapılaşmanın önemi daha da iyi anlaşılıyor. İnsanların birbirini tanıdığı, komşulukların sürdüğü, çocukların sokaklarda oynamaya devam ettiği sokaklardan geriye kalanlardan. Sokağın ilgi çeken bir tarihçesi bulunmaktadır.

İngilizlerin İstanbul’u işgali, tarihimizdeki önemli olaylardan biridir. Üç kıtayı yöneten Osmanlı İmparatorluğunun başkentinin işgali de sokağın da yeni bir adla adlandırılmasına neden olmuş. Paris Mahallesi…

İngilizler tarafından askerlerin ihtiyaçlarını karşılamak üzere şehrin karşı kıyısında yer alan Galata’dan getirilen kadınlar bugünkü sokağa yerleştirilmiş. Uzun yıllar bu sokakta yer alan evlerde getirilen kadınların kalması yüzünden sokak Paris Mahallesi olarak anılmaya başlanılmış. Marmaray yapımında sokakta bulunan evlerin bazılarının yıkılmasına rağmen, sokak hala varlığını korumaktadır.

Ayrılıkçeşmesi sokağının başında yer alan köprüden karşıya geçilerek Yeldeğirmeni semtine ulaşılmaktadır. Yel değirmeni İstanbul’un ilk apartman semtlerindendir. Kozmopolit nüfus yapısını az da olsa koruyan semt, cami, kilise ve sinagog olmak üzere üç dinin de ibadethanelerine ev sahipliği yapmaya devam etmektedir.

Yeldeğirmeni semti ismini 17. Yüzyılda bölgede yapılan yeldeğirmenlerinden almaktadır. Günümüze kadar ulaşamayan bu yeldeğirmenleri, semte yel değirmeni isminin verilmesini sağlamıştır. Belki de tarihinde yer alan yeldeğirmenlerinin de katkısıyla bugün semtte birçok fırın yer almaktadır.

Yeldeğirmeni sokaklarını gezerken geçmişe gitmemek elde değil. Her sokağında tarihi bir bina yer alan sokaklarda, geçmiş dönemlerin mimari yapılarını yakından inceleme fırsatına sahip olunuyor. İlk apartman semtlerinden biri olması nedeniyle, yüzyılı deviren birçok apartman yer almakta.

Yeldeğirmeninde ilk karşımıza çıkan bina eski Özen Sineması. Uzun yıllar Özen sinemasına ev sahipliği yapan binada son beş yıldır Tasarım Atölyesi Kadıköy yer almaktadır. Atölye çeşitli etkinlikler, çalıştaylar, projeler üniversiteler ve diğer kuruluşlarla işbirliği içerisinde düzenlenmektedir. Halkın karar süreçlerine fikirleri ve tasarımlarıyla etkin katılımını sağlamak da atölyenin ana gayelerinde birisidir. (TAK Kadıköy : http://takortak.org/ )

Yel değirmeni semti geçmişinden beri kozmopolit bir nüfus yapısına sahip olmuş. Rasimpaşa  Camisi Müslüman, Hristiyan ve Yahudi dinine mensup insanların bir arada yaşadığı semtte yer almaktadır. Geçmişi yüzyıldan daha fazla olan cami ibadete açık olup, semtte görülmesi gereken eserler arasında yer almaktadır.

Ayios Georgios Rum Ortodoks Kilisesi de semtte bulunmaktadır.Kilise karakolhane caddesi üzerinde yer almaktadır. Kilisenin bahçesinde yer alan çan kulesinde bulunan çanın döküm işlemi Samatyalı Zilciyan Usta tarafından yapılmıştır. Kilise ibadete açık olup, binasının yapım yılı kaynaklara göre farklılık göstermektedir. Kilise semtte yaşayan rum nüfusun büyük bölümünün göç etmesine rağmen varlığıyla semtin tarihine ışık tutmaya devam etmektedir.

Semtte yer alan diğer bir ibadethane ise; Hemdat İsrael Sinagogudur. Semtin uzun yıllar boyunca kalabalık bir Yahudi nüfusu barındırmaktaydı. Yahudi toplumundan geriye az sayıda insan kalmış olup, çoğunluğu yıllar içinde semtten ayrılmışlardır. Sinagog binası yüksek duvarlarla çevrili durumdadır. Sinagog İstanbul’da yaşanan 6-7 Eylül olaylarından da zarar görmüştür.

Geçenlerde internette gezinirken bir yazı dikkatimi çekmişti. Yazının konusu; Kadıköy Yel değirmeni’nden Yahudiler Geçti, Geriye Anıları Kaldı’ydı. Yazıyla semtte yaşamış bir Yahudivatandaşımızla söyleşi yapılarak semtte yaşamış yahudicemaatinin yaşantısıyla ilgili bilgi verilmektedir. Semtte gezmeden önce mutlaka okunması gereken bir yazı.

Yazı Linki:

http://www.salom.com.tr/haber-88147-kadikoy_yeldegirmeninden__yahudiler_gecti_geriye_anilari_kaldi_.html

Fransız Eglisia Notre Dame du Rosarie Katolik Kilisesi de yel değirmeni semtinde yer alan diğer bir kilise. Kadıköy Belediyesince satın alınarak başarılı bir restorasyon projesinin uygulandığı bina, günümüzde Yeldeğirmeni Sanat adıyla sanat merkezi olarak kullanılmaktadır. Yapım yılı 1895 olan bina, 19. Yüzyıl mimari sanatını yansıtmaktadır.

( Yel değirmeni Sanat linki: http://yelsanat.kadikoy.bel.tr/ )

Kilise binası ile birlikte inşa edilen ve Sainte Euphemie Fransız Okulu olarak kullanıldıktan sonra maarif vekaletine devredilen okul binası da kilisenin yanında yer almaktadır.Günümüzde Kemal Atatürk Lisesi’ne ev sahipliği yapan bina da mimari yapısı ile dikkat çekmektedir.

Osmangazi İlkokulu da semtte yer alan bir okuldur. Okul 1914 yılında Haydarpaşa Garının yapımında görev alan Alman mühendislerinin çocuklarının eğitim almasına yönelik yapılmıştır.

Yeldeğirmeni Tarihi Apartmanlar

İstanbul’un ilk apartman semtlerinden biri olan semtte geçmişi yüzyıldan fazla olan birçok bina yer almaktadır. Yapıldıkları dönemin mimari yapısını yansıtan binalara semtin birçok noktasında rastlanılmaktadır. Kimi binaların durumu iyi olup, kimisi ise bakımsızlıktan dolayı yıkılma tehlikesiyle karşı karşıya bulunmaktadır. Geçtiğimiz Mayıs ayında da semtte yer alan bir tarihi binada da çökme yaşanmıştır.

Semtte yer alan Valpreda Apartmanı Osmangazi ilkokulunun yer aldığı sokakta bulunmaktadır. Levi Kehribarcı tarafından yaptırılan apartmanın diğer adı da İtalyan Apartmanı. Bunun nedeni ise; Haydarpaşa Garının yapımında görev alan İtalyan taş ustalarının kalmasına yönelik yapılmasından kaynaklanmaktadır. Günümüzde konut olarak kullanılmaya devam edilmektedir. 

Süreya Demirciyan Apartmanı da karakolhane caddesinde yer almaktadır. Apartman iyi durumda bulunmaktadır. Demirciyan ailesi tarafından yaptırılan apartman koruma altına alınmıştır. Apartmanın günümüzdeki ismi Tevfik Tura Apartmanıdır.

Celal Muhtar Apartmanı semtte yer alan az sayıdaki Türk apartmanlarından bir tanesidir. Apartman Dr. Celal Muhtar Bey tarafından yaptırılmıştır. Hilal-i Ahmer şimdiki adıyla Kızılay’ın da yöneticiliğini yapan Dr. Celal Muhtar Bey, tıp alanında da başarılı çalışmaları bulunan bir hekimdir.

Celal Muhtar apartmanının karşısında yer alan bir Yahudi apartmanı da Menase Apartmanı. Bugünkü adı ise Ankara Apartmanı.

Semtte mimari yapısı ile dikkat çeken diğer apartman ise; Sünget Apartmanı. Sünget Apartmanı Haydarpaşa Garı yapımında görev alan Alman Mühendisler için inşa edilmiştir. Alman mühendislerin ayrılmasından sonra Türkler tarafından kullanılmaya başlanılmıştır.

Mural İstanbul Street Art Festival

Kadıköy’ün sembolü haline gelen ve 2012’den beri düzenlenen festival, Yeldeğirmeni’nde birçok apartmanın kullanılmayan duvarlarını birer sanat eserine dönüştürmüş durumda. Sizin için bazılarını fotoğrafladık biz de. Festival kapsamında renklenen tüm duvaları görmek için aşağıdaki linke tıklayabilirsiniz.

http://www.mural.kadikoy.bel.tr/index.html 

Sokak Sokak Yeldeğirmeni

Yeldeğirmeninin her sokağında görülmeye değer bir yapı , bir hayat ve rengarenk duvarlar mutlaka var.  Hangi sokakta neyi görebileceğinizi listeledik biz de.

Ayrılıkçeşmesi sokak

  • Tarihi evler
  • Ayrılık Çeşmesi
  • Ayrılıkçeşmesi mezarlık
  • MURAL- Omeria (Türkiye), no:56 2018

Kır Kahvesi sokak

  • Yel değirmeni Kurukahvecisi
  • MURAL- Captain Borderlain – Dabtar (Almanya), no:26 2013
  • MURAL- Captain Borderlain – B. Shanti (Almanya) no:24 2013

Mühendis Sarı Ali sokak

  • MURAL-Arlin (Brezilya) , no:26 2018
  • MURAL-Levi Ponce & Kristy Sandoval (Amerika Birleşik Devletleri) 2015
  • MURAL-Fu, Lakormis, Wicx, Esk Reyn (Türkiye) 2013

Karakolhane caddesi

  • Ayios Yeorgios Rum Ortodoks Kilisesi
  • Süreya Demirciyan Apartmanı
  • Tarihi Yel değirmeni Simit Fırını
  • MURAL-Rad, Canavar, Cins (Türkiye), no:102 2013
  • MURAL-Claudio Ethos (Brezilya), no:63 2012

Macit Erbudak sokak

  • Sünget Apartmanı (Ankara Han)
  • MURAL- Freddy Sam (Güney Afrika Cumhuriyeti) , no:57 2013
  • MURAL-İnti (Şili), no:35 2013

Taşlı Bayır sokak

  • Celal Muhtar Apartmanı
  • Menase Apartmanı

İskele sokak

  • Osmangazi İlkokulu (Alman Okulu)
  • Ali Bey Apartmanı
  • Notre Dame Du Rosaire Kilisesi (1895) – Yeldeğirmeni Sanat (2014)
  • Kemal Atatürk Lisesi ( Saint Euphemie Okulu)
  • MURAL-Jaz (Arjantin), no:58 2013
  • Rasimpaşa cami

Akif Bey sokak

  • Valpreda Apartmanı (İtalyan Apartmanı)

Uzun Hafız sokak

  • Kehribarcı Apartmanı

Nemlizade sokak

  • Ester apartmanı

İzzettin sokak

  • Hemdat Israel Sinagogu

Talimhane sokak

  • MURAL-Alex Maksiov (Ukrayna), no:2 2017
  • MURAL-M-City (Polonya) 2014
  • MURAL-Sepe & Chazme 718 (Polonya), no:5 2014

Nakil sokak

  • MURAL-Fintan Magee (Avustralya), no:17 2017

Kasımağa sokak

  • MURAL-Pixel Pancho (İtalya), no:12 2012

Nüzhet Efendi sokak

  • MURAL-Pixel Pancho (İtalya), no:37 2012

Kırmızı Kuşak sokak

  • MURAL-Lonac (Hırvatistan), no:17 2018
  • MURAL-Amose (Fransa), no:12 2012

Teyyareci Sami sokak

  • MURAL-Dome (Almanya), no:10 2012

Reşit Efendi sokak

  • MURAL-Treze (İspanya), no:22 2017
  • MURAL-Writer Material (Türkiye) no:45 2017

Semtin canlanması ile birlikte cafe sayısında muazzam bir artış yaşanmıştır. Mahalle kültürünün bir nebzede olsa devam ettiği semtte, yeni açılan mekanlarla birlikte günübirlik ziyaretçi sayısı günden güne artmaya devam etmektedir.

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir